Sociale media zijn een belangrijk kanaal voor nieuwsmedia om hun nieuws te verspreiden en te volgen. Dit komt onder andere door verschuiving in mediagebruik van traditionele media zoals televisie en kranten naar sociale media. De zichtbaarheid en bereik van nieuwsmediaorganisaties worden daarmee meebepaald door deze big tech platformen. De journalistiek herkent dit inmiddels als een groot probleem en een gevaar voor hun bedrijven en de informatievoorziening van onze maatschappij.
Hoe krijgen nieuwsmediaorganisaties weer grip op hun zichtbaarheid en nieuwsdistributie?
Steeds meer nieuwsorganisaties in Nederland geloven in een alternatief voor big tech dat open, inclusief en onafhankelijk is van big tech. Zogenoemde open sociale media (of ‘open socials’ in het kort) maken gebruik van open protocollen, waardoor we als maatschappij gezamenlijk de regie hebben en zelf de regels kunnen bepalen. Met open socials kunnen nieuwsorganisaties en hun lezers zelf bepalen welke content ze lezen en hoe ze met elkaar kunnen interacteren. Denk aan Oso.social, Mastodon, Peertube, Bluesky, Eurosky, Mu.social, of Bonfire.
Waag onderzoekt samen met Follow The Money, de Volkskrant, Nu.nl en De Correspondent nieuwe manieren voor het gebruik van open sociale media. Op die manier willen we nieuwsorganisaties en lezers ondersteunen bij het verspreiden en vinden van relevant nieuws, en een bijdrage leveren aan een gezonde informatievoorziening op sociale media. De bevindingen van dit onderzoek gebruiken we ook om Waag’s onlangs gepubliceerde oso.social platform door te ontwikkelen. Oso.social is nieuw Nederlands social mediaplatform dat toegang geeft tot het open sociale web. Hiervoor organiseert Waag een Living Lab waarbinnen de volgende vragen centraal staan:
- Hoe werken open sociale media en hoe kunnen journalisten en uitgevers eerste stappen op ze zetten?
- Hoe kunnen nieuwsmedia open sociale media gebruiken om relevante nieuws te verspreiden, lezers te bereiken en met hen te interacteren?
- En wat voor drempels komen ze tegen tijdens het gebruik van open sociale media en wat voor interventies zijn nodig om deze drempels te verlagen?
Actieonderzoek met Nederlandse nieuwsorganisaties en hun lezers
Binnen het Living Lab maakt Waag gebruik van actieonderzoek; door het experimenteren met open sociale media en het uitproberen van use cases leren we wat voor nieuwsorganisaties werkt en wat niet. Dat betekent dat we samen met de Volkskrant, NU.nl, De Correspondent en Follow the Money onderzoeken hoe ze open sociale media makkelijker kunnen gebruiken voor het schrijven, verspreiden en volgen van nieuwscontent.
Dit type onderzoek is belangrijk, omdat nieuwsorganisaties en lezers open sociale media op verschillende manieren kunnen gebruiken, afgestemd op hun interesses. Vergeleken met big tech platformen hebben eindgebruikers en nieuwsorganisaties bijvoorbeeld mogelijkheden om hun feed van content zelf samen te stellen. Nieuwsorganisaties en lezers kunnen daarnaast ook op verschillende manieren met elkaar interactie hebben, bijvoorbeeld door het aanmaken van gemeenschappen op een eigen server (zie bijvoorbeeld Mastodon) en middels algoritmische feeds (zie bijvoorbeeld Bluesky).
Een bijzonder relevante use case voor het vergroten van online zichtbaarheid is de personalisatie en verspreiding van gecureerd nieuws. Dit betekent dat nieuwsbedrijven en lezers op verschillende manieren kunnen beïnvloeden welke content ze verspreiden en consumeren. Voorbeelden hiervoor zijn Mastodon servers waar journalisten en bedrijven hun meest actuele, meest populaire, of meest relevante nieuws delen, of aangepaste feeds samenstellen voor lezers. Binnen open sociale media hebben gebruikers ook mogelijkheden om zelf te kiezen welke bronnen en accounts ze volgen. Inmiddels bouwen Waag en andere organisaties ook aan functionaliteiten om eindgebruikers meer controle te geven over hoe zij deze bronnen kunnen filteren en sorteren. Met deze curatie kunnen nieuwsbedrijven en lezers meer grip krijgen op de verspreiding, zichtbaarheid en consumptie van nieuws.
Het experiment: nieuwscuratie door ‘custom feeds’
Binnen het Living Lab gaan we met deze mogelijkheden van het open sociale web aan de slag. Samen met de deelnemende nieuwsorganisaties voeren we een reeks experimenten uit om te onderzoeken hoe open sociale media aantrekkelijker gemaakt kunnen worden.
Het eerste experiment gaat over het onboardingproces op open sociale media; hoe ervaren individuele journalisten hun eerste stappen en wat hebben ze nodig om de sociale media beter te kunnen gebruiken.
Het tweede experiment gaat over het onderzoeken van een zogeheten custom nieuwsfeed, oftewel: een gecureerde tijdlijn. We hebben hiervoor een nieuwsfeed gepubliceerd op het eocsysteem van ATproto waarin journalisten vanuit verschillende mediapartijen inspirerende posts delen met het publiek. In de feed zitten meer dan 50 journalisten van NU.nl, De Volkskrant, Follow The Money en De Correspondent. De journalisten testen hoe het is om te posten op ATproto, en om deel te nemen in een gezamenlijke feed, waarin ze zelf bepalen hoe de nieuwsberichten gefilterd en gesorteerd worden. Voor de test maken we gebruik van Bluesky, omdat dit platform het mogelijk maakt om verschillende custom feeds aan te maken.
Daarnaast doen meer dan duizend lezers van NU.nl, De Volkskrant, Follow The Money en De Correspondent mee aan het experiment. Deze groep lezers bekijkt gedurende één maand regelmatig de feed, en voorziet de onderzoekers van feedback, suggesties en vragen. Hoe vinden zij het om nieuws van verschillende media bij elkaar te zien? Hoe willen zij berichtgeving filteren en sorteren? Wat missen ze, en wat vinden ze onhandig? Lezen ze zo meer divers nieuws dan via hun gebruikelijke sociale media bubbel?
Volgende stap
Met dit onderzoek hopen we bij te dragen aan gezondere sociale media en meer grip op content door de Nederlandse journalistiek en haar lezers. We gebruiken de bevindingen van dit onderzoek om mediabedrijven, journalisten én gebruikers op weg te helpen op het open sociale web, en zij helpen ons door verbeterpunten en struikelblokken te identificeren. De resultaten van dit onderzoek gebruiken we daarnaast ook voor oso.social, een nieuw Nederlands social media platform dat toegang geeft tot het open sociale web.
Benieuwd naar de feed die we gebruiken tijdens het onderzoek? De custom feed ‘Nederlandse Journalisten’’ is te vinden op het open sociale web: op oso.social (of Bluesky) en kan ook bekeken worden zonder account.
