Trust-based Banking

Ongedocumenteerde burgers zonder burgerservicenummer (BSN) hebben in Nederland door de Koppelingswet (1998) geen toegang tot overheidsdiensten zoals bijvoorbeeld rechtsbijstand, hulp bij mentale gezondheidsklachten of gemeentelijke voorzieningen. Ongedocumenteerde mensen kunnen hun identiteit en verblijf nergens registreren en zijn daardoor ‘onzichtbaar’ in de samenleving. 
 
Zonder de benodigde identiteitsdocumenten is het voor hen simpelweg onmogelijk om te werken, een huis te huren, zich in te schrijven bij de gemeente of een bankrekening te openen. Ondanks deze beperkingen zijn veel mensen gedwongen om ongereguleerd werk te doen om te overleven, vaak met het risico op uitbuiting. Het WODC schatte in 2020 dat er tussen de 23.000 en 58.000 ongedocumenteerden in Nederland zijn.
 
Velen lopen fysiek gevaar omdat ze geen toegang hebben tot banken: betaald worden in contant betekent dat ze grote sommen geld bij zich dragen wanneer ze op pad gaan. Daarnaast gaan steeds meer diensten in Nederland over op een contantloze infrastructuur. Supermarkten, cafés en het openbaar vervoer schakelen over op digitale betalingen, waardoor mensen die alleen contant kunnen betalen worden buitengesloten. 
 
Het Trust-based Banking project was een onderzoeks- en ontwikkelingsinitiatief van Waag Futurelab en Here to Support (HtS), waarbij we in samenwerking met verschillende stakeholders een prototype ‘e-wallet’ ontwikkelden en middels een pilot experimenteerden met hoe en onder welke voorwaarden ongedocumenteerde bewoners van Nederland toegang kunnen krijgen tot bankdiensten. 
 
We streefden om aan de hand van de resultaten van de pilot meer draagvlak te creëren bij banken om alternatieve vormen van identificatie mogelijk te maken gebaseerd op community vouching: een proces waarbij leden van een gemeenschap of netwerk elkaar kunnen aanbevelen. 
 

Gaandeweg verschoof de focus van het project van directe toegang tot bankieren naar het onderliggende vraagstuk van registratie, omdat dit de eerste noodzakelijke stap bleek te zijn richting financiële inclusie. We ontwikkelden een identificatiematrix op basis van internationale voorbeelden zoals IDNYC in New York en werkten dit uit tot een prototype: Rea's path to Trust-Based Financial Access. Dit mondde uit in de Here to register demonstrator; een end-to-end prototype waarin ongedocumenteerde personen via community vouching en verifieerbare credentials zelf controle houden over wie toegang heeft tot hun gegevens. Dit onderzoek sluit aan bij onze missie om samen met de samenleving te werken aan een open, eerlijke en inclusieve toekomst. Een uitgebreide beschrijving van onze bevindingen, aanpak en vervolgstappen is te vinden in het progress report en het final report. 

Als je interesse hebt in dit onderwerp en graag meer wilt weten over het onderzoek en de ontwikkeling ervan, neem dan contact op met Pourya via pourya ⟨ at ⟩ waag.org.