De laatste tijd is de manosfeer een steeds zorgwekkender fenomeen op internet geworden, waarbij de invloed ervan steeds meer jonge mannen bereikt. De manosfeer verwijst naar een netwerk van online gemeenschappen die zich richten op mannenkwesties en mannelijkheid; delen daarvan propageren vrouwonvriendelijke houdingen en schadelijke ideeën over gender. Waag Futurelab heeft meegewerkt aan de ontwikkeling van een interactief AR-spel dat jongeren helpt om op een veilige en speelse manier de mechanismen achter de online invloed van dit soort content te verkennen.
Een kijkje in de manosfeer
Als je als tienerjongen lang genoeg door de feed scrolt, begint je algoritme meestal schadelijke suggesties te doen. Het begint misschien met fitnessroutines, datingadvies of tips om er beter uit te zien (looksmaxxing), maar eindigt ergens veel duisterder. Dit deel van het internet staat bekend als de manosfeer, met zijn gecodeerde taal en gevaarlijke theorieën zoals de ‘red pill-theorie’, een reeks overtuigingen die beweert dat de maatschappij de ‘waarheid’ over genderrelaties verbergt en dat mannen de gangbare opvattingen over relaties, mannelijkheid en vrouwen moeten verwerpen.
Concreter gezegd is de manosfeer een los netwerk van influencers, forums en online gemeenschappen – variërend van zelfbenoemde ‘alfamannelijke’ coaches tot incels – dat jonge mannen een verhaal verkoopt over wat het betekent om een man te zijn. Dat verhaal gaat vaak gepaard met minachting voor vrouwen, rigide ideeën over genderrollen en de belofte dat iemand anders de schuld draagt voor hun onzekerheid of eenzaamheid. Aanbevelingssystemen kunnen deze schadelijke inhoud actief versterken, aangezien onzekerheid en verontwaardiging bekend staan als drijfveren voor betrokkenheid, terwijl patriarchale tegenreacties de zichtbaarheid en het bereik ervan verder kunnen versterken.
Last Seen Online: een escape room oplossen in AR
De manosfeer is een van de duidelijkste voorbeelden van een breder probleem: platforms die de behoefte van jongeren aan identiteit en erbij horen omzetten in betrokkenheid, en hen zo stap voor stap naar extremere inhoud leiden. Tegen de tijd dat leraren of ouders het doorhebben, is deze escalatie vaak al een feit. Last Seen Online, het nieuwe hoofdstuk van het augmented reality-spel Escape Fake, laat jongeren (vanaf 13 jaar) de ‘rabbit hole’ van binnenuit ervaren en leren deze te herkennen in een veilige, speelse omgeving.
Het hoofdstuk wordt gelanceerd samen met de Escape Fake Starter Kit, een fysieke doos met kaartspellen en gedrukt materiaal dat gemakkelijk in de klas kan worden gebruikt. De speler scant het gedrukte materiaal met de Escape Fake-app op zijn of haar mobiele telefoon, waarna een mysterie in escape room-stijl verschijnt dat op het scherm kan worden gespeeld.
In Last Seen Online, het vierde hoofdstuk van het spel, is een gebruiker met de naam @TryHard_Trivia uit zijn digitale universum verdwenen. Het enige wat overblijft zijn verwarde berichten van drie vrienden, die elk in een andere online community zijn meegezogen: een fitnessaccount dat fysieke perfectie nastreeft, een kook- en lifestyleblog dat afglijdt naar rigide ideeën over hoe je moet leven, en een wellnessfeed waar spiritualiteit medisch advies begint te vervangen. Spelers onderzoeken de verdwijning terwijl de inhoud binnen deze bubbels steeds verder escaleert. Halverwege moeten ze de vriend noemen waarvan ze denken dat hij het slachtoffer offline heeft geduwd, en hem of haar confronteren met de gevolgen van die keuze.
Het verhaal is samen met jongeren in drie landen ontwikkeld en weerspiegelt wat onderzoek aantoont over sociale-mediaplatforms. In een studie van UCL en de Universiteit van Kent steeg het aandeel vrouwonvriendelijke inhoud in de TikTok-feeds van accounts die waren aangemaakt als tienerjongens van 13% naar 56% van de aanbevelingen. Uit een Eurobarometer-enquête uit 2026 onder meer dan 26.000 tieners bleek dat negen op de tien tieners in de EU in de voorgaande drie maanden online schadelijke of verontrustende inhoud waren tegengekomen. Last Seen Online ging in première op het Ars Electronica Festival 2026.
Over deze samenwerking
Escape Fake is ontwikkeld door de Oostenrijkse studio Polycular, in samenwerking met Waag Futurelab (NL) en dpa (DE). Het project wordt medegefinancierd door de Europese Unie in het kader van het programma Creative Europe. Vorig jaar ontving Escape Fake de European Digital Skills Award 2025 in de categorie Onderwijs, uitgereikt door de Europese Commissie. Lees meer over dit onderzoek en Waag's rol hierin op de Escape Fake projectpagina.
