Waag is een groot liefhebber van sociale media. Sociale media zijn in feite de spil van het internet: een manier om verbinding te maken met je vrienden en om deel te nemen aan het publieke debat. Niets voor niets vindt Waag haar oorsprong bij De Digitale Stad (1996), die deze beloften van het internet wilde verzilveren. Sociale media verbindt mensen en laat je nieuwe plekken ontdekken. Je leest er het laatste nieuws en de gesprekken van de dag vinden daar plaats. Je volgt er je favoriete artiesten, ontdekt waar je uit kunt gaan komend weekend en geeft je een plek om met je vrienden je mooie momenten en je zorgen te delen.
Wat is het probleem?
Het is de laatste jaren niet meer helemaal vanzelfsprekend dat mensen hieraan denken bij sociale media. Sociale media heeft een slechte naam gekregen door de verslavende algoritmes, filterbubbels, en invloeden van buitenlandse belangen. Waar je getarget wordt met advertenties op basis van informatie die je liever niet had gedeeld. En waar je aandacht vastgehouden wordt door AI-slop. Waar verschillende landen bewust proberen om de publieke opinie en democratische verkiezingen te beinvloeden. Een handjevol bedrijven draaien de grootste sociale media-platformen en hebben daarmee verregaande invloed op wat we allemaal zien in onze feeds. En dat is niet altijd in ons belang.
Open Socials
Daarom bouwt Waag met vele partners aan sociale media die we zelf, in Nederland en Europa, kunnen beheren. Waarbij we zelf kunnen beïnvloeden hoe de feed eruit ziet, welke inhoud we acceptabel vinden en welke niet, en kunnen experimenteren met nieuwe vormen van sociale media die ons niet gevangen houdt in de greep van een groot buitenlands bedrijf.
Deze nieuwe sociale media noemen we Open Socials. Ze kenmerken zich doordat het niet losse applicaties zijn, maar bestaan uit verschillende apps die onderling verbonden zijn. Waardoor je niet vast zit in de omgeving van een aanbieder. We bouwen deze Open Socials niet achter gesloten deuren, maar op open omgevingen waar je zelf al onderdeel van kan zijn.
Er zijn twee varianten van Open Socials die momenteel naast elkaar in ontwikkeling zijn en waar Waag allebei aan werkt: de Fediverse en de Atmosphere. Allebei zijn ze gebouwd op open technologie en stellen ze ons in staat om zelf controle te hebben hoe ze voor ons werken. Ze zijn allebei gebouwd op een open protocol. Dat is een standaard die uitwisseling tussen verschillende applicaties mogelijk maakt. Omdat beide ecosystemen net iets anders werken lichten we ze hieronder toe.
Fediverse
De Fediverse is gebouwd op het open protocol ActivityPub. Het is een netwerk van zelfstandige servers die onderling data uitwisselen. Als gebruiker kies je bij welke applicatie, bijvoorbeeld Mastdon, je een account maakt en welke server je daarvoor kiest. Elke server is onder beheer van een organisatie die eigen regels kan opstellen. Zeggenschap over eigen server is hoog. Content van andere servers is niet snel te vinden. Hierdoor werkt de Fediverse goed voor gemeenschappen met een gedeelde interesse, maar er is minder een ‘centraal dorpsplein’ gevoel. Diensten ontwikkelen vereist technische kennis. Elke server neemt zelf verantwoordelijkheid voor de moderatie en voor wat wel of niet acceptabel is op hun eigen omgeving.
Voorbeelden: mastodon.nl, waag.social
Atmosphere
De Atmosphere is gebouwd op het protocol ATproto. Dit is oorspronkelijk door Bluesky ontwikkeld maar wordt momenteel door een werkgroep van de Internet Engineering Taskforce - een internationale werkgroep die meerdere veelgebruikte internetprotocollen hebben ontwikkeld - geadopteerd als een open standaard. Waag plaatst kanttekeningen bij de hoge mate van controle dat het Amerikaanse Bluesky heeft over de Atmosphere. Om te onderzoeken hoe we de afhankelijkheid van Bluesky kunnen verminderen, zijn we bezig met het installeren van een eigen Personal Data Server, werken we aan een eigen Relay server, en richten we een eigen moderatiedienst in. Hieronder leggen we uit wat dat betekent.
In de Atmosphere is er een scheiding van je eigen account en data die daarbij hoort, en de applicaties die ervan gebruik maken. Bij het aanmaken van een account kies je de plek waar je wilt dat je data wordt beheerd, de Personal Data Server (PDS). Dit kan oso.social zijn, of eurosky.social. Vervolgens worden alle posts op de Atmosphere verzameld op een paar centrale punten, de Relay’s. Regie over eigen PDS is hoog. De investering voor een Relay is aanzienlijk en vereist samenwerking. Waag werkt hiervoor samen met Eurosky. Overzicht over aanwezige content voor gebruikers is hoog en diensten ontwikkelen eenvoudig.
Moderatie op de Atmosphere kent verschillende lagen en is nu in grote mate afhankelijk van Bluesky. Zij zorgen voor het filteren op o.a. CSAM (kindermisbruik) en wettelijk verboden content. Daarbovenop werken we samen met Eurosky aan een moderatiedienst voor oso.social, zodat we op termijn zo veel mogelijk zelf in Nederland kunnen beslissen over welke content wel en niet acceptabel is.
Voorbeelden: mu.social, oso.social
