Op de meeste kaarten lijkt de Noordzee een lege ruimte, een blauwe vlek naast het met informatie gevulde land. Maar in werkelijkheid gebeurt er van alles in en op de zee: er woont en reist veel leven, het ligt er vol met ‘essentiële’ infrastructuur (zoals gasleidingen, internetkabels en energiekabels) en er is veel bedrijvigheid (denk aan oliewinning en windmolenparken). Al langere tijd botsen economische en ecologische belangen, met als resultaat dat ecologie al het onderspit delft.
De Doggersbank
De Doggersbank is een grote, ondiepe zandbank in het midden van de Noordzee, ongeveer even groot als België. Het gebied ligt in de wateren van het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Doggersbank is het ecologische hart van de Noordzee: het is een belangrijke kraamkamer en een enorm voedselrijk gebied voor talloze soorten, waaronder dwergvinvissen, bruinvissen, grijze zeehonden, jan-van-genten, papegaaiduikers en diverse mosselen.
Bedreigingen
Ondanks de beschermde status van de Doggersbank in het Britse, Nederlandse en Duitse deel, wordt het ecosysteem nog steeds bedreigd en afgebroken. Twee zeer vernietigende activiteiten zijn sleepnetvisserij en vervuiling door de olie- en gasplatformen.
Vooral de uitstoot van de olie en gassector heeft nog veel onbekende gevolgen. Verontreiniging bij het boren naar olie en gas, lozen van vervuild water, lekkages of slecht beheer van (in)actieve offshore-platformen brengen een enorm scala aan schadelijke stoffen het milieu in. Een deel van de effecten van deze vervuilende stoffen is bekend en een groot deel nog vrij onbekend. Het is vooral onduidelijk wat het effect van vervuilende stoffen op de natuur is, met in het bijzonder de gevolgen en effecten op organismen wanneer verschillende van deze stoffen met elkaar in contact komen en zich ophopen in levende wezens. Denk hierbij aan olie, zware metalen als kwik, biociden en PFAS. De kaart van het Noordzeeloket, laat het huidige ‘gebruik’ van de Nederlandse Noordzee zien. Vooral opvallend is de overlap tussen gemarkeerd natuurgebied, olie- en gasplatformen, vaarroutes en kabels en leidingen (Afbeelding 1).
“Vervuiling laat zich niet tegenhouden door getekende grenzen op een kaart. De gehele Noordzee, onze kust en ons riviernetwerk staan in verbinding met elkaar. Ze zijn allemaal onderdeel van één waterlichaam.” – Nehis Osagie
De mossels, zeehonden en andere bewoners van de Doggersbank kunnen moeilijk voor zichzelf opkomen. Ze zijn afhankelijk van hoe mensen met hun en hun leefgebied omgaan. Tegelijkertijd hebben de schadelijke activiteiten ook impact om mensen. Veel van deze vervuiling komt via de vissen en schelpdieren die we eten ook in ons eigen lichaam terecht. Daarnaast kan de vervuiling door stroming ook aan de kust terechtkomen.
We hebben meer transparantie en actie nodig. Er zijn autoriteiten en regelgeving om de natuur en onze gezondheid te beschermen, maar toezicht en handhaving blijven voor hen een uitdaging: gegevens zijn incompleet en toezichtcapaciteit is beperkt.
De kracht van gemeenschappen
Verschillende organisaties en gemeenschappen, zoals stichting Doggerland, Ambassade van de Noordzee, ARK Rewilding, Blue Marine Foundation, ClientEarth en Prakken d’Oliveira Human Rights Lawyers zetten zich in om de Doggersbank te beschermen. Bijvoorbeeld door:
- Druk op beleid te zetten: eis openbaar toegankelijke data over offshore-activiteiten, emissies en inspectieresultaten.
- Burgerwetenschap te organiseren: meetnetwerken en gezamenlijke observaties creëren betrouwbare gegevens en een netwerk wat samen kan optreden wanneer regelgeving faalt. Bijvoorbeeld:
- Bestaande data te verzamelen en analyseren: zo vinden we niet alleen nieuwe inzichten maar juist ook de bestaande gaten in de data en wordt inzichtelijk wat er niet publiek gedeeld wordt.
- Satelliet- en optische monitoring in te zetten: tijdreeksen van satellietbeelden en optische data gebruiken om afwijkingen te detecteren.
- Juridische stappen te zetten en handhaving te eisen: publieke druk en rechtszaken kunnen naleving afdwingen waar toezicht tekortschiet.
Inzicht krijgen
Voor veel mensen is het moeilijk om zich tot de Doggersbank te verhouden. Niet alleen is het een gebied ver op zee, ook is het lastig om informatie over het gebied te vinden. Waarbij veel milieudata over land publiek wordt gemaakt, blijft de zee vaak achter.
De overheid publiceert bijvoorbeeld op emissieregistratie een de emissiedata (uitstoot) van industrie in Nederland (Afbeelding 2). De zee kleurt qua totale uitstoot rood, maar data per platform is niet te zien. Deze zijn namelijk niet op de kaart geplot. De uitstoot komt door de vele boorplatformen die ook in Natura 2000 gebieden staan. Je kunt per fabriek op het land wel zien wat de jaarlijkse uitstoot is.
Bescherm de Doggersbank
Om bewoners te ondersteunen in het beschermen van de Doggersbank, bouwt Waag in het project Enforce een brug tussen burgerwetenschapsdata en handhavingsbehoefte. Collectieve observatie vergroot de detectiekans van afwijkingen, versterkt handhaving en geeft bewoners invloed op het beschermen van de zee.
Hou onze agenda in de gaten en meld je aan voor Waag’s Enforce workshops: kom meer in contact met de Doggersbank, leer hoe je data verzamelt en beoordeelt, meldingen kan maken en hoe we samen stappen kunnen zetten in natuurherstel en -bescherming. De eerste workshop is op woensdag 24 juni!
Samen kunnen we de transparantie over vervuiling van de Noordzee vergroten, de Doggersbank beter beschermen en zorgen dat verantwoordelijkheden nageleefd worden.
