Online oplichting zoals nepnieuws wordt steeds moeilijker te herkennen. En hoewel steeds meer mensen kritisch kijken naar online informatie, blijkt dat met name jongeren online oplichting vaak minder goed herkennen dan dat ze zelf denken.
Door in het onderwijs een creatieve omgeving te bieden waarin leerlingen ruimte hebben om te maken, ontwerpen en experimenteren, ontwikkelen jongeren een kritisch bewustzijn. Vanuit CriticalChangeLab bracht Waag Futurelab dit in praktijk op gebied van nepnieuws. Waag ontwikkelde een lesmethode en gaf twee klassen (leeftijd 14-16 jaar) les over nepnieuws. In de opdrachten wisselden informatie en zelf maken elkaar af. Leerlingen maakten een moodboard van hun eigen filterbubbel en bedachten een eigen spel over nepnieuws.
Filterbubbel
Leerlingen gingen aan de slag met het maken van hun eigen filterbubbel. Wat zie ik in mijn feed? Is het erg dat je in andere bubbels zit? Daarmee reflecteerden ze op de informatie die ze op sociale media te zien krijgen. Dit bracht een gesprek op gang waarin leerlingen hun filterbubbels met elkaar bespraken en een dialoog over de wenselijkheid van filterbubbels. Sommige leerlingen vonden het bijvoorbeeld prima, want niet iedereen is hetzelfde. Anderen vonden het juist niet goed, omdat je alleen ziet wat je leuk vindt en niet verder kunt kijken.
Spel maken
In het tweede deel van het lesprogramma maakten de leerlingen hun eigen spel over nepnieuws.
De groepjes hadden verschillende soorten spellen gemaakt, bijvoorbeeld een rollenspel waarbij de leerlingen vanuit een bepaalde rol (arts, politicus, etc) statements, overtuigingen en informatie met elkaar deelden. Het publiek moest vervolgens zeggen waarom ze een persoon wel of niet vertrouwden. Daarmee lieten de leerlingen zien dat ze nadenken over wie de afzender is van een boodschap en ze reflecteren op hoe statements gekleurd kunnen zijn door degene die ze verkondigt. Weer een ander groepje maakte een Jengaspel met vragen over nepnieuws op de blokjes.
De leerlingen werden erg enthousiast van het maken van de spellen. De leerlingen wilden de spellen graag afmaken en elkaars spellen uitproberen.
Creatieve methodes stimuleren kritisch nadenken
De creatieve methodes om nepnieuws te bespreken in het klaslokaal, bracht het onderwerp voor de leerlingen dichtbij. Het zelf maken van iets, zoals een spel of een filterbubbel, laat leerlingen bewust nadenken over wat ze meemaken en weten. Het stimuleert daarmee kritisch nadenken en reflectie.
Zelf aan de slag!
Binnen het project Critical ChangeLab ontwikkelde Waag met partners een handboek en online cursus.
Het handboek Democratie in de maak biedt concrete methoden om jongeren van tussen de 11 en 18 jaar te ondersteunen in het ontwikkelen van democratische vaardigheden.
In de gratis online cursus Jeugd, democratie en technologie: participatieve benaderingen voor kritisch bewustzijn onderzoek je hoe jongeren omgaan met democratie, de uitdagingen en kansen van digitale technologieën en de rol van kunst en activisme bij het creëren van verandering (in het Engels).
Over CriticalChangeLab
Jongeren zijn de toekomst van de democratie. Met het project Critical ChangeLab onderzoekt Waag hoe we actief burgerschap kunnen stimuleren van jongeren tussen de 11 en 18 jaar. Binnen het project organiseert Waag maakonderwijs-activiteiten die jongeren samen laten nadenken over hoe de toekomst eruit zou kunnen zien. Een belangrijk aspect van maakonderwijs is de ontwikkeling van handelingsvermogen, waarbij leerlingen leren door experimenteren en doen. Ze krijgen kaders of een opdracht mee, maar zijn volledig verantwoordelijk voor hun maakproces. De opdracht doet altijd een beroep op hun creativiteit aan hand van kunst, techniek en wetenschap, bijvoorbeeld door het maken van een zelfbedacht object.
