Pluriforme participatieprocessen met AI

Gemeenten zetten steeds meer AI in om inwoners te betrekken bij beleid en besluiten: denk aan AI-agents die boze burgers simuleren, tools die gesprekken registreren en analyseren, en chatbots die helpen bij complexe wetgeving. Deze technologieën maken processen niet alleen efficiënter, maar kunnen ook de betrokkenheid van inwoners vergroten.

Toch bieden deze toepassingen niet alleen kansen, maar brengen ze ook risico's met zich mee. Zo kunnen ze het directe gesprek met bewoners weliswaar versterken, maar evengoed vervangen. Wanneer digitale systemen te dominant worden krijgen vooral gemiddelde of veelvoorkomende meningen ruimte, terwijl andere stemmen juist minder zichtbaar worden. Daardoor kan de afstand tussen overheid en samenleving juist groter worden in plaats van kleiner.

Onderzoek naar participatieprocessen 

Om die reden onderzoekt Waag samen met Hogeschool Rotterdam en Hogeschool van Amsterdam hoe AI kan bijdragen aan participatieprocessen waarin verschillende stemmen zichtbaar blijven. Het project richt zich daarbij specifiek op gemeentelijke participatie en op de dilemma's die ambtenaren en bewoners daarin ervaren. Met behulp van de Public Stack analyseert het onderzoeksteam hoe technologie wordt ingezet en welke aannames daarbij een rol spelen. Daarnaast onderzoekt het team ook hoe AI als oplossing wordt gepositioneerd, en wat dat vervolgens betekent voor de kwaliteit van de participatie.

Op basis van de onderzoeksinzichten ontwikkelt het team prototypes van participatieprocessen waarin AI de pluriformiteit, oftewel de diversiteit aan perspectieven, versterkt. Deze laten concreet zien hoe technologie kan bijdragen aan een inclusiever gesprek tussen overheid en bewoners. Uiteindelijk levert het project ontwerprichtlijnen en werkvormen op voor waardengedreven participatie, waarmee overheden en organisaties AI bewuster en zorgvuldiger kunnen inzetten in hun participatieprocessen.