Maatschappelijke onderzoeksagenda voor AI

Artificiële Intelligentie (AI) heeft grote invloed op de manier waarop mensen met digitale systemen en diensten omgaan. In de toekomst zal dat alleen nog maar toenemen door nieuwe AI-toepassingen. Om in Nederland tot verantwoorde en mensgerichte AI te komen, is het belangrijk dat burgers invloed kunnen uitoefenen op de ontwikkeling en toepassing van AI.

Hiervoor wilde Waag inzicht verkrijgen in welke onderwerpen inwoners van Nederland belangrijk vinden met betrekking tot AI. Dit was de aanleiding voor het project ‘Een maatschappelijke onderzoeksagenda voor AI’. Samen met de Nederlandse AI Coalitie (NL AIC) onderzocht Waag wat de Nederlandse samenleving belangrijk vindt op het gebied van AI, zodat de samenleving richting kan geven aan onderzoek en innovatie in AI

In samenwerking met Ipsos I&O zette Waag Futurelab een vragenlijst uit bij een panel dat de Nederlandse bevolking representeert (n=1.327). Het onderzoek ging uit van een lijst met twaalf maatschappelijke thema’s die Waag Futurelab had gevormd op basis van eerdere gesprekken met 95 personen in de zomer van 2023 via workshops en een online lijst met open vragen.

Deze thema’s varieerden van de invloed van AI op machtsverhoudingen, onderwijs, gezondheid tot nepnieuws, surveillance en vrijheid. Het eerdere onderzoek gaf een duidelijk overzicht van de twaalf belangrijke thema’s, maar liet nog niet zien wat een doorsnede van de Nederlandse bevolking hiervan vindt. Dit komt nu mede op initiatief van de NL AIC aan bod in dit onderzoek. Het onderzoek startte begin maart 2024 en de resultaten werde op 24 april 2024 gepresenteerd tijdens het NL AI Congres. 

Uit het onderzoek bleek dat 58% van de Nederlandse bevolking het thema nepnieuws, nepfoto's en polarisatie cruciaal acht voor de ontwikkeling van en het onderzoek naar AI. Dit komt omdat er zorgen zijn over de verspreiding van valse informatie en mogelijk misbruik van deepfake-technologie. Ook machtverhoudingen en de controle die grote techbedrijven en overheden via AI kunnen krijgen werden door 37% van de respondenten als belangrijk thema genoemd. Ongeveer één op de drie respondenten wees toezichthoudende technologie en vraagstukken rond vrijheid, verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid als belangrijk. Het overgrote deel van de Nederlandse bevolking bleek een redelijk tot goed beeld te hebben van AI. 

Op basis van deze uitkomsten deed Waag een aantal aanbevelingen. Zo adviseerden we om concreet actie te ondernemen tegen nepnieuws en nepbeelden. Ook pleitten we ervoor om de samenleving een grotere rol te geven als opdrachtgever van AI-onderzoek. Daarnaast riepen we op om gezamenlijk kaders op te stellen voor transparantie en publieke waarden in AI. Tot slot benadrukten we het belang van vertrouwen in AI, te bereiken via co-creatie, educatie en een meldpunt voor problemen en misstanden. Dit onderzoek sluit aan bij onze missie om met de samenleving te werken aan een open, eerlijke en inclusieve toekomst. 

 Een samenvatting, de volledige bevindingen en aanbevelingen zijn te lezen op deze pagina, inclusief een vialisatie van de resultaten.